Bijna 4 op 10 bewoners van woonzorgcentra slikken antidepressiva

Negenendertig procent van de CM-leden die in een woonzorgcentrum verblijven, nam in 2016 gedurende minstens dertig dagen een antidepressivum. Dat is nauwelijks een verbetering tegenover eerdere studies. "Dat is verrassend, want sinds 1 april 2015 worden geneesmiddelen in woonzorgcentra per eenheid aangerekend, niet meer per volledige doos maar per pilletje. De maatregel had als bedoeling om overgebruik van medicatie tegen te gaan". Meer dan de helft van de bewoners die een antidepressivum gebruiken, krijgt een antidepressivum dat eigenlijk niet aanbevolen wordt voor ouderen. Het gaat om geneesmiddelen die hinderlijke bijwerkingen hebben of eerder voor andere ziektes voorgeschreven worden. Van zodra iemand wordt opgenomen in een woonzorgcentrum stijgt de kans op gebruik van antidepressiva met 18 procent. Bewoners van woonzorgcentra gebruiken ook meer antidepressiva dan ouderen met een gelijkaardig zorgprofiel die nog thuis wonen, respectievelijk 46 tegenover 32 procent.

Zorgwekkend

Ook het gebruik aan antipsychotica bij ouderen is voor de CM zorgwekkend. Negentien procent van de rusthuisbewoners gebruikt antipsychotica. Van zodra iemand in een woonzorgcentrum opgenomen wordt, stijgt het verbruik van antipsychotica met bijna 40 procent. De CM spreekt van "alarmerende" cijfers. "Dat het anders kan, bewijzen de grote verschillen tussen de woonzorgcentra. Er zijn woonzorgcentra waar 46 procent antidepressiva gebruikt, in de best scorende woonzorgcentra is dat slechts 12 procent. Zij zetten bijvoorbeeld in op intens overleg tussen behandelende artsen, personeel, bewoners en hun familie. In woonzorgcentra moet de focus veel meer richting kwaliteit van leven vanuit waardegedreven zorg gaan, vindt de CM. "Om bewoners een gelukkige oude dag te bezorgen, moeten we veel meer inzetten op preventie. Als samenleving is het onze plicht om te investeren in ouderenzorg en onze zorgorganisatie zo in te richten dat bewoners zich thuis voelen en gewaardeerd weten. Alleen op die manier kunnen we het gebruik van antidepressiva en antipsychotica naar beneden krijgen", aldus CM-voorzitter Luc Van Gorp.

Het kan beter

"We ontkennen niet dat het medicatiegebruik in woonzorgcentra hoog ligt, maar medicatie heeft ook vaak een bewezen nut in de behandeling. Dit moet vanzelfsprekend gepaard gaan met de nodige begeleiding en multidisciplinaire benadering van de patiënt en alle andere mogelijkheden moeten verkend worden". Huisartsenkring Domus Medica, het Vlaams Apothekersnetwerk en Zorgnet-Icuro, het netwerk van zorgorganisaties, stellen in een gezamenlijk persbericht als reactie op de CM-studie dat "het beter kan, en dat dit extra maatregelen van het beleid zal vergen."

De opname in een woonzorgcentrum is een zeer ingrijpende ervaring, reageren de drie zorgverstrekkende partijen. "De ouderen dienen hun vertrouwde thuisomgeving op hoge leeftijd te verlaten, ze worden zwaar zorgbehoevend, worden geconfronteerd met fysieke aftakeling, redden het niet meer alleen. Het is normaal dat dit geen gemakkelijke overgang is en dat ouderen hierbij geconfronteerd worden met depressieve gevoelens. Daarnaast zijn er ook heel wat ouderen die reeds lange tijd voor een verblijf in een woonzorgcentrum te maken hebben met een psychische problematiek."

In eerste instantie vergt dit een interdisciplinaire aanpak. "Het is voor ons van belang dat de huisarts over het medicatiegebruik in overleg gaat met de bewoner en zijn naasten en voltallige zorgteam, waar de apotheker deel van zou moeten uitmaken. Wij pleiten ervoor dat alle huisartsen zoveel mogelijk voorschrijven op basis van een (WZC specifiek) geneesmiddelenformularium. Hierbij spelen de Coördinerend Raadgevende Arts van het woonzorgcentrum en de apotheker een cruciale rol. Wij pleiten voor de invoering van de functie van een coördinerend apotheker (CRAP) in woonzorgcentra."

Door meer in te zetten op betekenisvolle activiteiten is het mogelijk om het gebruik van psychofarmaca (en vooral antidepressiva) te reduceren mét behoud van levenskwaliteit. "Een versterking van deze welzijnscomponent en dus extra woonzorgbegeleiding zal bijkomende middelen vergen". De drie zorgpartijen zeggen ook uit te kijken naar het aangekondigde project 'preventiecoaches' van de Vlaamse overheid. "Eén van de preventieprojecten gaat over de afbouw van psychofarmaca in woonzorgcentra. Door een gerichte coaching zullen woonzorgcentra begeleid worden om het gebruik van psychofarmaca af te bouwen en in te zetten op activiteiten gericht op het verbeteren van kwaliteit van leven."