Euthanasie blijft stijgen: we worden ouder, mondiger en er is meer media-aandacht voor psychisch lijden

Deze commissie toetst de uitvoering van euthanasie en hulp bij zelfdoding door artsen. Iedere melding wordt door een arts, ethicus en jurist beoordeeld. De groei schommelt al jarenlang rond hetzelfde percentage. Het aantal mensen dat overlijdt na euthanasie vormt 4,4 procent van het totaalaantal Nederlanders dat jaarlijks overlijdt. In 99,8 procent van de gevallen werd de euthanasie als 'zorgvuldig' beoordeeld. Het grootste deel van de patiënten leed aan ongeneeslijke kanker, aandoeningen van het zenuwstelsels als Parkinson en ALS, hart- en vaatziektes en longaandoeningen. Het merendeel was ouder dan 70 jaar. De demografische opbouw speelt een rol in het groeiend aantal euthanasiemeldingen, stelt voorzitter van de regionale toetsingscommissie  'We worden steeds ouder, dus ontstaan er meer medische problemen en vragen meer mensen om euthanasie. Daarnaast is sprake van een nieuwe generatie artsen die is opgevoed met het idee dat euthanasie tot de mogelijkheden behoort. Ook zijn patiënten zelfbewuster en mondiger geworden. 'Vorig jaar waren psychische problemen 83 keer de reden voor euthanasie. In 2016 ging het om zestig gevallen. Over euthanasie bij psychisch lijden bestaat veel onrust. Psychiaters zijn vaak terughoudend met het inwilligen van euthanasieverzoeken, waardoor psychiatrische patiënten bij de Levenseindekliniek terechtkomen. Kohnstamm: 'Vijftien jaar geleden was een psychiatrische patiënt die om euthanasie vroeg een onbekend verschijnsel. Nu gebeurt het meer omdat het kan en mag volgens de wet.' Ook de stijgende media-aandacht voor euthanasie bij psychisch lijden speelt een rol. 'Daardoor is er meer vraag naar. Het zijn altijd ingrijpende verhalen van mensen die soms al decennialang aan psychiatrische ziekten lijden en een heel arsenaal aan therapieën hebben doorlopen. Op een gegeven moment merken ze dat therapie niet werkt en dat er niet meer te leven valt met het lijden. Bij artsen en psychiaters stijgt de bereidheid hier serieus naar te kijken.' Voorzitter Kohnstamm verwacht niet dat de euthanasiegevallen bij psychisch lijden gigantisch zullen stijgen. 'Het is een ingewikkelde categorie waarbij psychiaters terughoudendheid betrachten.' In drie gevallen was vergevorderde dementie de reden voor euthanasie, eenzelfde aantal als in 2016. Een wilsverklaring speelde een rol bij deze patiënten. Bij 166 mensen ging het om de beginfase van dementie. 'Dat zijn vaak mensen van 70 jaar en ouder die in hun directe nabijheid een of meer dierbaren kennen die ze, in hun eigen woorden, hebben zien wegkwijnen aan de gevolgen van dementie. Ze besluiten dan voor zichzelf: dat wil ik niet meemaken. Ze zijn bang dat als ze wachten tot ze het niet meer zelf kunnen zeggen, het voor artsen zo gecompliceerd wordt dat ze het euthanasieverzoek niet inwilligen.' Over euthanasie bij vergevorderde dementie bestaat veel discussie. Eind 2015 stelden de ministers van Volksgezondheid en Veiligheid en Justitie dat euthanasie bij vergevorderde dementie op basis van een wilsverklaring ook mag bij patiënten die hun verzoek niet in woord of gebaar kunnen overbrengen. Het moet dan wel duidelijk zijn dat de patiënt ondraaglijk lijdt. Ondanks de inspanningen van de ministers lukt het vergevorderde dementerenden zelden om toestemming te krijgen voor euthanasie op basis van hun wilsverklaring.