Hoe ziet het leven van een patiënt er uit in 2030?

De veranderingen gaan razendsnel. Amazon gaat zijn miljoen werknemers zelf betaalbare zorg bieden, Apple wil dat zijn apparaten de centrale plek worden voor alle digitale patiëntgegevens, Uber wil zieken vervoeren en Google laat zijn slimme algoritmen los op medische databergen om zo betere voorspellingen te kunnen doen. De appwinkels van Google en Apple puilen uit met gezondheidsapps die al dan niet samenwerken met fitnessgadgets. De Apple Watch kan afwijkingen in het hartritme met een nauwkeurigheid van 97 procent detecteren of kan in combinatie met slimme algoritmen alarm slaan bij de eerste symptomen van diabetes. Zelfs de ooit zo logge ziekenhuizen beginnen te bewegen en zien dat kunstmatige intelligentie vaak beter dan de arts voorspellingen kan doen over ziektes. Er gebeurt veel, heel veel. Dus rijst de vraag: hoe ziet de wereld van de patiënt er in pakweg 2030 uit? De Volkskrant vroeg experts van ziekenhuizen, hoogleraren en de Nederlandse topman van Amazon welke kant het op gaat. Het zorgsysteem is nu helemaal gericht op het beter maken van mensen die ziek zijn, maar zal zich gaan richten op het voorkomen dat mensen ziek worden.' Het kunstmatige onderscheid dat er nu nog is tussen patiënt en consument gaat snel verdwijnen, denk Erik de Heus, ceo van Skinvision, een app waarmee je zelf thuis verdachte plekjes op de huid kunt controleren op kanker. Het zorgsysteem is nu helemaal gericht op het beter maken van mensen die ziek zijn, maar zal zich gaan richten op het voorkomen dat mensen ziek worden.' Consumenten zullen daar zelf actief aan bijdragen, omdat ze er steeds meer van doordrongen raken dat dat helpt om zo lang mogelijk te leven in goede gezondheid. 

Het is daarom 'ondenkbaar', zegt De Heus, 'dat we over vijf jaar nog rondlopen zonder dat we weten wat onze hartslag is, onze bloeddruk, onze longfunctie en of we wel genoeg bewegen.' Een geïmplanteerd chipje houdt ons constant in de gaten en geeft een signaal af als er iets niet klopt. 'Een hartaanval voorspellen is allang mogelijk, dus de vraag is waarom we dat niet massaal inzetten.'

De 'mindset' over dit soort technieken is aan het omslaan. 'Mensen voelen een verantwoordelijkheid naar hun gezin, naar hun bedrijf, hun omgeving: ik kan het me niet permitteren niet in de gaten te houden of ik gezond ben.' Daarom zullen mensen ook hun genetisch profiel laten uitpluizen en op basis daarvan, zeg elke twee jaar, preventieve checks laten uitvoeren. 'Als je weet dat in de familie de oogaandoening glaucoom voorkomt, dan laat je je daarop toch controleren?' Om al die extra onderzoeken (en de bijkomende onnodige vervolgonderzoeken na vals alarm) betaalbaar te houden, ziet De Heus een belastingaftrek tot 1.000 euro voor zich, zodat de patiënt zelf kan kiezen welke zorgdienst hij wil afnemen. Uiteindelijk zal de overheid hiermee goedkoper uit zijn, denkt hij: als je in een vroeg stadium een ziekte opspoort, ben je goedkoper uit dan wanneer je in een vergevorderd stadium herstelwerkzaamheden moet verrichten. Lucien Engelen (Directeur Reshape Center):'Over een paar jaar zullen we de periode waar we nu in zitten als het keerpunt beschouwen.' Noem een vinding en Engelen is er wel in kleine omgeving mee aan het testen. Zo vraagt hij zich af of de 'avatars' van het bedrijf Soul Machines een rol kunnen spelen in de gezondheidszorg. Het zijn door de computer gegenereerde, bedrieglijk echte gezichten op een scherm die mensen kunnen helpen door op ze te reageren, emoties te tonen, antwoorden te geven. Ze zouden bijvoorbeeld een patiënt kunnen helpen herinneren om zijn medicijnen in te nemen. Engelen is directeur van het Reshape Center for Health(care) Innovation van het Radboudumc. 'Het speelkwartier is voorbij', zegt hij. 'Over een paar jaar zullen we de periode waar we nu in zitten als het keerpunt beschouwen.' Overal heeft technologie de wereld veranderd, maar in de gezondheidszorg nog weinig: 'Daar kijkt de dokter nog naar zijn volle wachtkamer en zegt: gaat prima toch?' Het gaat echter niet prima: de zorgvraag zal de komende jaren alleen maar toenemen. 'Dat gaat dus fout. De enige manier om het op te lossen is om hard te innoveren.' Engelen voorspelt allereerst het 'delokaliseren' van de zorg: routineklussen als bloedprikken, bloeddruk meten of urine afgeven zullen steeds meer buiten het ziekenhuis plaatsvinden. In de supermarkt bijvoorbeeld, of thuis, voor wie dat wil. Een andere ontwikkeling waar hij naar uitkijkt is wat hij de democratisering van data noemt. 'Nu heeft niemand het overzicht van de patiëntgegevens. Ziekenhuizen, doktoren: iedereen heeft een stukje. Straks krijgt de patiënt de regie: hij bezit alle gegevens.' Dat is precies het domein waar bedrijven als Apple op jagen: het beheren van dit digitale patiëntendossier. Vindt Engelen dat niet eng? 'Ik heb nog altijd meer vertrouwen in de grote techbedrijven dan in twee Russen op een zolder die ergens een appje in elkaar knutselen.' Engelen blijft herhalen: 'Het wordt allemaal opgelost. Je ziet het nu al: Apple gooit alle gezondheidsapps eruit die hun gezondheidsclaims niet kunnen waarmaken en gaat zelf een elektronisch patiëntendossier aanbieden aan de burger. Iets waar we in Nederland al twintig jaar over praten.'