Koortsblaasjes in de zorg: de meerwaarde van moreel beraad


‘Ik werk als verpleegkundige in een woonzorgcentrum. Op onze afdeling is de sfeer tussen collega’s best goed. Ik werk nauw samen met collega M. Sinds enkele weken is ze verwikkeld in een bittere echtscheiding. Onlangs was ik getuige van een ernstige fout die ze maakte in het toedienen van medicatie bij een bewoonster. Ze vroeg me om geen melding te maken aan onze hoofdverpleegkundige. Twee dagen later hoor ik mijn collega erg tekeer gaan tegen een andere bewoner. Ik spreek haar hierover aan. M. vraagt me opnieuw om er ‘geen spel’ van te maken en zegt onder stress te staan door haar thuissituatie. ‘

‘Als verzorgende in de thuiszorg kom ik graag bij meneer D., een lieve, rustige man. Sinds maart merk ik dat hij steeds meer drinkt. In het begin was hij gewoon wat aangeschoten. Het maakte hem vrolijk maar ook wat stuntelig. Nu kom ik bij hem binnen en ligt hij ’s middags al zijn roes uit te slapen. Wanneer ik het onderwerp probeer aan te snijden, reageert hij kribbig, zegt dat hij oud genoeg is om te doen wat hij wil en dat ik me niet hoef te bemoeien. ‘

Twee situaties, waarschijnlijk best herkenbaar voor heel wat zorgprofessionals. Het zijn situaties die vragen om reactie. Bijvoorbeeld door een antwoord te geven, niets te doen (maar ook dat is eigenlijk iets doen) of effectief te handelen. Wat het ook wordt, jou reactie, het vraagt overweging. De situatie en wat je deed of zou doen ‘schuurt’, het blijft wat aan je kleven.

Eigenlijk zijn we als mens vaak op zoek naar wat juist is, of beter, om het goede te doen. We maken afwegingen gebaseerd op morele oordelen. Die zijn geënt op onze persoonlijke waarden. In kleinere vraagstukken gebeurt dit vaak onbewust. (bv. Moet ik mijn grootvader bezoeken in het woonzorgcentrum?) Soms zijn het echt moeilijke kwesties, zoals: ‘Doe ik er goed aan die persoon te ontslaan?’. Ze manifesteren zich als dat koortsblaasje net voor een belangrijk feest: onvermijdelijk, zichtbaar en vervelend.

Aan gezondheidszorg kleeft altijd een morele gelaagdheid. Met het zorgen voor of zorg geven aan iemand, proberen we goed te doen. Maar om te weten wat nu precies het goede is om te doen in die bepaalde situatie voor die bepaald persoon is allerminst evident. Daarenboven worden morele vragen vaak niet als zodanig herkent.

Met patiënt, arts, verplegend team en de familie zijn afspraken gemaakt omtrent het behandelingsplan van meneer G. De focus gaat helemaal naar comfort, niet meer het curatieve.

Dat gaat een tijdje heel goed. Op een nacht tijdens het weekend verliest meneer G. het bewustzijn.

De dokter van wacht schrijft een heel andere vorm van medicatie voor dan met patiënt en familie is afgesproken.

Ethiek is het onderzoek naar wat moreel goed of juist is. In academische kringen krijgt ethiek hoedanigheid in verschillende theorieën en perspectieven. Maar het kan ook anders, nl. in praktijk aan ethiek doen.

De zalf en de pleister: het moreel beraad

In die vergelijking van de moeilijke kwestie en het koortsblaasje geldt dat algemeen gevoel: als je er mee zit, heb je er last van en wil je er van af.

Het moreel beraad kan daarin helpen. Dit is een vorm van ethiekondersteuning en dus een praktische manier om aan ethiek te doen. In een moreel beraad denkt men in een (liefst) multidisciplinaire groep na over een morele vraag die uit een casus (ervaring) onttrokken werd. Er wordt steeds een methodisch stappenplan toegepast dat structuur geeft. Moreel beraad doet mensen in dialoog gaan en brengt naast verbinding ook inzicht en begrip, zowel voor zichzelf als naar anderen. Het stemt tot reflectie over de moeilijke zaken die soms onvermijdbaar zijn in de context van het zorgen.

Het toepassen van moreel beraad verstevigt fors de kwaliteit van zorg. Dat uit zich in verschillende aspecten:

  • -Samenwerken
  • -Dialoog
  • -Identiteit en zelfwaarde als zorgprofessional
  • -Het groter geheel

Werken in de zorg is uiterst sociaal. Je werkt met en in teams, afdelingen, voorzieningen, organisaties. Moreel beraad biedt mogelijkheden om in een moeilijke situaties tot een gezamenlijke beslissing te komen. Daarmee wordt ook gedragen verantwoordelijkheid gestimuleerd.

Een vergadering, intervisie of werkoverleg, het komt vaak neer op wat monologen naast elkaar of soms zelfs discussie. Een belangrijk kenmerk van het moreel beraad is de dialoog. Dit is niet alleen de verbale reactie maar gaat evengoed om houding. Een attitude van dialoog vraagt om échte luistervaardigheid, het inhouden van eigen oordeel, kritisch denken en begripvol omgaan met wat anderen zeggen. In dialoog geldt geen afbraak maar acceptatie zonder je eigen perspectieven te verliezen. Dialoog brengt mededogen, geduld, begrip en verbinding teweeg.

Moreel beraad doet stilstaan bij en nadenken over de dagelijkse werkpraktijk. Hiermee wordt ook tijd en erkenning gegeven aan wat het betekent om zorg uit te voeren. Het (terug)vinden van eigenwaarde over je eigen professie is daarin een belangrijk element wat niet alleen het zelfvertrouwen sterkt maar ook ieders engagement naar zijn vak.

Moreel beraad is een toegankelijke manier om het ethisch beleid in een organisatie body te geven. Het kan elk segment in een zorgorganisatie bewaaieren: van beleid en visie op directieniveau naar dagelijkse zorgpraktijk op de werkvloer. Het structureel inbedden van ethische praktijk vraagt een mindset. De uitkomst valt niet te meten in tabellen en parameters. Het is investeren in het innermenselijke wat zorg net is. Bron: Ilke Beckers

Ilke Beckers is licentiaat morele begeleiding Als gespreksleider begeleidt zij deelnemers doorheen alle processtappen van het moreel beraad. Wie interesse heeft kan haar contacteren via Ilke.Beckers@gmail.com