Zorg op maat in de geestelijke gezondheidszorg


In zes van de vijftien bezochte psychiatrische ziekenhuizen stelde zorginspectie vast dat patiënten te vaak, te snel of te lang gefixeerd of geïsoleerd worden. In één instelling merkten de inspecteurs zelfs op dat een kwart van de afzonderingen er drie dagen duurt, 10 procent meer dan vijf dagen. Patiënten worden soms urenlang afgezonderd en vastgebonden (of gefixeerd), zónder dat er sprake is geweest van een gevaar. De aanleiding is vaak: ‘het niet naleven van afdelingsregels’, ‘het niet bijwonen van de voorgestelde therapie’, ‘zelfverwaarlozing’, ‘andere’ redenen (dit kan vrij ingevuld worden), ‘preventie van agressie’. Isolatie als straf dus, in plaats van als laatste redmiddel.

In een psychiatrisch ziekenhuis verblijven, betekent vaak leven volgens opgelegde regels. De Zorginspectie heeft daar vragen bij. Want: hoe meer regels, hoe meer die overtreden kunnen worden – waarop weer straf volgt.“Te veel regels gaan voorbij aan de waardigheid en de persoonlijkheid van de patiënt en kunnen een inbreuk op de vrijheid en de privacy vormen”, klinkt het in een inspectieverslag.

Wij weten wat goed voor u is”

Alhoewel organisaties in hun visieteksten “zorg op maat van de individuele patiënt” en het centraal stellen van de patiënt benadrukt, is dit op sommige plaatsen verre van gerealiseerd. Zorginspectie stelt vast dat de meeste zorgverleners, en dit op alle afdelingen, heel moeilijk loskomen van de vertrouwde vaste therapieprogramma’s, met vaste blokken van begin tot einde opname (die de zorgverleners zelf bestempelen als “de dingen die onze patiënten nodig hebben”).’ Patiënten blijven vaak langdurig in opname, om alle therapieschema’s af te werken, ‘zonder zich soms af te vragen of de patiënt hier steeds nood aan heeft’.

Over het algemeen hebben de meeste psychiatrische ziekenhuizen al belangrijke stappen gezet om meer “zorg op maat” te bieden. Niet alleen wordt het ‘dagelijkse leven’ naar de instelling gebracht doordat bewoners zelf koken, de was doen en hun medicatie leren beheren. Maar artsen en hulpverleners maken ook individuele behandelplannen in overleg met de patiënt, ze laten sommige patiënten deelnemen aan het multidisciplinair overleg of bewoners mogen overdag therapie gaan volgen in een andere afdeling. De mate waarin families betrokken worden, is in veel psychiatrische ziekenhuizen nog een belangrijk werkpunt. Op sommige plaatsen krijgen ze het deksel op de neus, of ze kunnen alleen een afspraak maken met de sociaal of maatschappelijk werker, niet met de behandelende arts of de verpleegkundigen op de afdeling.